REPORTAGE  
New Security Magazine 159 – juli 2021

Beveiligingscamera’s – Bijzonder nuttig maar geen tovermiddel

Camera’s in het straatbeeld. Iedereen heeft hier een mening over, helaas niet altijd gehinderd door kennis van zaken. Een weinig gehoorde stem is deze van de politie, nochtans een van de belangrijkste gebruikers van de camerabeelden. New Security mocht aanschuiven bij 1^ste hoofdcommissaris Philip Caestecker, korpschef van de Lokale Politie Oostende. Een centrumstad die de voorbije Coronaperiode meermaals in het nieuws kwam en waarbij telkens opnieuw opviel hoe divers het takenpakket van de politie is. De korpschef heeft een nuchtere kijk op beveiligingscamera’s: het zijn geen wondermiddelen, maar wel nuttige instrumenten bij het politiewerk.

“Oostende investeerde de voorbije jaren significant in het politiekorps”, erkent 1^ste hoofdcommissaris Philip Caestecker, die in 2001 werd aangesteld als korpschef van de Lokale Politie Oostende. “Ook de komende jaren worden belangrijke sommen vrijgemaakt voor de uitbreiding van het personeelsbestand en de aankoop van nieuwe middelen. Zoals ieder politiekorps worden we geconfronteerd met een gewijzigde takenpakket en veranderde vormen van criminaliteit. Maar Oostende is een bijzondere stad. De baseline van de Lokale Politie Oostende is ‘Recht door zee’. Drie woorden, maar je kan er urenlang over filosoferen. Als kuststad met een haven, vliegveld en een directe aansluiting op het binnen- en buitenlandse treinverkeer, is onze situatie uniek. Net zoals de exponentiële aangroei van het aantal inwoners en bezoekers tijdens de zomermaanden, waarbij de zomer van 2020 omwille van de gekende omstandigheden met niets eerders te vergelijken viel. Zonder camera’s kwamen we letterlijk ogen te kort om meester te blijven over de situatie.”

ANPR

Een 8-tal ANPR-camera’s langs de invalswegen naar de stad (als kuststad heeft Oostende gelukkig maar een halve cirkel te monitoren) hebben al meermaals hun nut bewezen. Via nummerplaatherkenning worden bijvoorbeeld geseinde of niet-verzekerde, niet-ingeschreven of niet-gekeurde voertuigen herkend. Ook kunnen de beelden later worden gebruikt in een gerechtelijk onderzoek om de verplaatsingen van een verdachte te reconstrueren. Dankzij de twee mobiele ANPR-camera’s worden ook de sluipwegen gedekt of rijden ze met een specifiek doel in een wijk rond. ANPR-camera’s kunnen ook het leven van de mensen aangenamer maken. Denk maar aan de optimalisatie van de mobiliteit door bvb de verkeerslichten af te stemmen op de verkeersstromen. Op het vlak van mobiliteit werkt de Lokale Politie Oostende samen met Scelta Mobility, een mobiliteitsbureau met een brede waaier aan diensten voor bedrijven, overheden en recreatieve bestemmingen die zich onderscheidt door een multidisciplinaire aanpak en een brede kijk op mobiliteit.

Maar omdat alles beter kan, worden nieuwe toepassingen met de ANPR-camera’s overwogen. Denk maar aan een typisch geval van overlast waarmee Oostende regelmatig krijgt af te rekenen: auto’s op de zeedijk, en dit tot grote frustratie van wandelaars en fietsers. “Vóór de zomer wil iedereen zijn spullen in de strandcabine zetten, om die nadien terug weg te halen. De zeedijk is echter een voetgangerszone. Wil je er toch komen met je wagen, dan moet je over een doorgangsbewijs beschikken. Bij de aanvraag geef je je nummerplaat op. De vijf geplande ANPR-camera’s op de zeedijk zullen alle nummerplaten scannen: heb je een doorgangsbewijs dan hoef je niks te vrezen, zoniet komt de verkeersboete automatisch je richting uit.”

Beveiligingscamera’s

Op het Oostends grondgebied staan bijna 60 beveiligingscamera’s strategisch opgesteld. Uiteraard in de uitgaansbuurt, maar ook aan drukke kruispunten, invalswegen, winkelstraten, het stationsplein, stadsparken, de marinekazerne of andere drukbezochte openbare ruimtes. “Aan iedere camera hangt een stevig prijskaartje van ongeveer 30.000 euro”, legt Philip Caestecker uit. “Bewoners vragen me regelmatig om in hun straat een camera te laten plaatsen ‘omdat er eens iets gebeurd is en zo’n camera kost toch niet veel’. Het klopt dat je voor minder dan 1.000 euro online of in een elektrozaak een camera kan kopen, maar dan gaan ze los voorbij aan wat er allemaal komt kijken bij de professionele camera’s die wij gebruiken. Denk maar aan draadloze verzending van de live beelden naar onze controlekamer, HD-kwaliteit van de beelden zodat we er achteraf ook daadwerkelijk iets mee kunnen doen (identificeren van een verdachte), autonome voeding, vandaalbestendige behuizing en ophanging en niet onbelangrijk een betrouwbaar onderhoudscontract. Zo is geen enkele veiligheidscamera ouder dan drie jaar.”

Zes mobiele camera’s worden efficiënt ingezet bij doelgerichte acties, bijvoorbeeld tegen sluikstorten. In Oostende zijn zo’n 200 hotspots in kaart gebracht waar dit probleem telkens opnieuw de kop opsteekt, maar die we niet ongestraft worden gelaten. Voor de handhaving van sommige COVID-19-maatregelen waren de veiligheidscamera’s een bijzonder welkom hulpmiddel. In het specifieke domein van crowd management werkt Lokale Politie Oostende samen met ToB-Seen uit Beerzel. Het leitmotiv is de mensenmassa proactief spreiden. Vanuit de dispatch worden de ledschermen bediend die over het stadscentrum staan verspreid. Zoneverantwoordelijken laten hun stewards de mensen met zachte hand in de juiste richting sturen. Geen dwingend vingertje want dat lokt negatieve reacties uit, maar het resultaat is hetzelfde: vermijden dat teveel mensen op een kleine oppervlakte samentroepen.

“Mijn fiets is gestolen”

De beelden van de beveiligingscamera’s worden standaard 30 dagen bewaard, een termijn die uiteraard kan verlengd worden als daar een reden voor bestaat. Maar in de dispatching kunnen alle camera’s in de stad worden gecapteerd op grote schermen. Die beelden zijn ook zichtbaar vanuit het crisislokaal waar bij een groot evenement of een ramp de coördinatie gebeurt en waar ook externe partijen worden uitgenodigd.

Camera’s betekenen ook meer werk voor de politiediensten. “Neem het klassieke geval van een fietsdiefstal aan het station. Vroeger kwam het slachtoffer hiervan aangifte en was het hopen dat die fiets ooit nog eens zou opduiken. Noem het maar verticaal klasseren. Nu laten we dit niet meer passeren. Het slachtoffer verdient dat we zijn fiets opsporen, ook al betekent dat dat we de beelden van enkele dagen moeten bekijken. Hiermee is een agent makkelijk een volledige dag bezig, maar daar tegenover staat dat de ophelderingsgraad serieus is gestegen. Omgekeerd kan ook, dat beelden een beschuldigde kunnen vrijpleiten omdat er géén strafbaar feit werd gepleegd.”

Meerwerk

Al naargelang de ernst of de schade veroorzaakt door het misdrijf (overtreding, wanbedrijf, misdaad) worden ook de beelden van private bewakingscamera’s gebruikt. Zo zijn er in Oostende nogal wat, en de politie rekent erop dat de verwerkingsverantwoordelijke van de camera’s (winkeliers, ondernemers, uitbaters van sportinfrastructuur, horeca-uitbaters, particuliers voor hun camera’s die de ingang van het huis of de tuin bewaken,…) zich houden aan de verplichte aangifte van bewakingscamera’s. Want hoe erg is het dat een zaak wordt geseponeerd bij gebrek aan bewijzen en de crimineel vrijuit gaat, terwijl er toch duidelijke beelden bestaan maar door onwetendheid niet in het onderzoek worden gebruikt.

Het meerwerk voor de politiediensten dat wordt veroorzaakt door de beveiligingscamera’s weegt niet op tegen de voordelen. Philip Caestecker deelt die voordelen in in drie categorieën: preventief, proactief en reactief. “Camera’s hebben een ontradend effect. Als je weet dat je kan gefilmd worden, mag er toch worden verwacht dat de crimineel twee keer zal nadenken alvorens zijn slag proberen te slaan. Zo merken we een daling van het aantal gauwdiefstallen op specifieke (drukke) plaatsen zoals opstapplaatsen voor bus en tram. Proactief betekent dat we kunnen tussenkomen alvorens er iets strafbaars gebeurt. Als we op de livebeelden zien dat er zich in de uitgangsbuurt een zekere spanning opbouwt, dan kunnen er interventieploegen ter plaatse worden gestuurd. Alleen al hun aanwezigheid kan ervoor zorgen dat de situatie terug normaliseert. Reactief is wat ik hiervoor al heb uitgelegd, met de camerabeelden als een van de nuttig instrumenten om een misdrijf op te lossen. Het staat buiten kijf dat de beveiligingscamera’s zorgen voor een existentiële verhoging van de ophelderingsgraad.”

Tijdens een werkbezoek van de West-Vlaamse provinciegouverneur en korpschefs aan enkele Chinese steden met bijzondere aandacht voor beveiligingscamera’s, heeft Philip Caestecker doen beseffen dat het ook ‘erover’ kan zijn. “Wij zien veel, zij zien alles. Op een banaal kruispunt hebben we de camera’s eens geteld: meer dan 60! Steek je als voetganger de straat over als het rood is, dan verschijnt je portret op een scherm, en dankzij gezichtsherkenning en koppeling aan alle beschikbare bronnen komt daar ook je naam bij en de boete die ondertussen al op weg is naar je thuisadres. Wie denkt dat België tot een politiestaat is verworden tijdens de pandemiebestrijding – zoiets hebben we toch regelmatig gehoord? – moet maar eens de moeite nemen om te ontdekken hoe het er écht aan toe gaat in een politiestaat. Geloof me, zelfs ik als politieofficier wil niet in zo’n maatschappij leven want overmatig gebruik van beveiligingscamera’s vormt een aanslag op onze democratische waarden en vrijheden.”

“Beveiligingscamera’s zorgen voor een existentiële verhoging van de ophelderingsgraad.”

1^ste hoofdcommissaris Philip Caestecker (korpschef Lokale Politie Oostende)

Antigoon-arrest

Slimmeriken dachten vroeger hét argument te hebben gevonden om vrijuit te gaan niettegenstaande er onweerlegbare bewijzen van hun misdrijf bestonden onder de vorm van camerabeelden: ze wisten niet dat ze gefilmd werden op een openbare plaats. Sedert het Antigoon-arrest van 14 oktober 2003 is het standpunt omtrent de aanwending van onrechtmatig verkregen bewijs getemperd; meer bepaald wordt onrechtmatig verkregen bewijs in strafzaken enkel uit de procedure geweerd indien de naleving van bepaalde vormvoorwaarden gekoppeld wordt aan een nietigheidssanctie, de onrechtmatigheid de betrouwbaarheid van het bewijs heeft aangetast of het onrechtmatig bewijs een schending oplevert van de rechten van verdediging.

In een arrest van 22 april 2017 past het Hof van Beroep in Antwerpen het Antigoon-arrest toe in een louter burgerlijk geschil zonder publiekrechtelijk karakter in het specifieke geval van gebruik van camerabeelden. Het Hof moest oordelen over een burgerlijke vordering tot schadevergoeding wegens de schade die werd toegebracht aan broodautomaten van de eisende partij. Hiervoor werd een beroep gedaan op camerabeelden, waarop de feiten duidelijk zichtbaar waren. De plaatsing van en informatie over de aanwezigheid van de camera’s was evenwel niet in overeenstemming met de wet van 21 maart 2007 tot regeling van de plaatsing en het gebruik van bewakingscamera’s. Hierover bestond er geen betwisting tussen de partijen. Niettemin aanvaardde het Hof de gemaakte camerabeelden omdat niet voldaan was aan een van de drie hierboven opgesomde voorwaarden. Meer concreet stelt het Hof dat men in een procedure voor de rechter camerabeelden mag gebruiken met miskenning van de wet inzake bewakingscamera’s (bijvoorbeeld heimelijke cameratoezicht), waarbij men aldus herkenbaar in beeld wordt gebracht zonder dat de aanwezigheid van de bewakingscamera kenbaar is gemaakt.

Bodycams

De voorbije jaren werd het Oostende politiekorps meermaals het slachtoffer van gratuite beschuldigingen over o.m. politiegeweld en racisme die uit wraak, onwetendheid of gewoon sensatiezucht op de sociale media werden gepost. Philip Caestecker heeft het ermee gehad. “Valse beschuldigingen aan het adres van mijn agenten is een terugkerend fenomeen. Zoiets maakt mij kwaad. De volledige context zie je nooit, maar door manipulatie van beeldfragmenten wordt een dusdanig verhaal gemaakt dat nog weinig met de werkelijke omstandigheden te maken heeft. Bewust verkeerde informatie verspreiden om mijn mensen te beschadigen, moet stoppen. Zoiets zorgt voor een groeiend wantrouwen tegenover de politie, maar creëert ook frustratie bij mijn mensen die voortdurend in de verdediging worden gedrongen en tot vervelens toe zich moeten verantwoorden niettegenstaande ze alle bestaande procedures correct hebben uitgevoerd. Daarnaast neemt ook het geweld tegen de politie fors toe. Een banale berisping of identiteitscontrole kan zomaar volledig uit de hand lopen.”

Zowel de korpschef als de politiemensen zijn dan ook tevreden dat Oostende investeert in 64 bodycams die bij interventies door de fietspatrouilles (foxen), de verkeersdienst, de strandpolitie en de hondenbrigade maar ook de gewone interventieploegen zullen gedragen worden. Andere operationele diensten kunnen er volgens de opdracht ook eentje dragen. “Bij elke interventie wordt al snel de smartphone bovengehaald en kan het knipwerk van de beelden beginnen. Onze bodycams zullen het volledige verhaal filmen, vanaf begin tot einde. Dit moet komaf maken met eindeloze discussies en pesterijen. De beelden zorgen voor een objectieve vastlegging, een betere rapportering en een duidelijker klachtafhandeling. Ze bieden ook een ondersteuning in de vaststelling van de inbreuken. Ik zal ook niet nalaten om onze beelden te gebruiken tegen al diegenen die bewust mijn mensen wil zwart maken door foute informatie – noem het fake news – te verspreiden. Lasterlijke aantijgingen aan de politie moeten stoppen.”

Daarnaast hebben bodycams ook een afschrikkend effect. Telkens er (verbaal of fysiek) geweld wordt gepleegd tegen politiemensen, halen critici grote woorden in de mond dat dit streng moet bestraft worden. Helaas blijft dit vaak een dode letter voor de rechtbank, vooral door onvoldoende bewijslast. Bodycams zullen de agressie haarfijn in beeld brengen en voor onomstootbare bewijzen zorgen. Elke bodycam zal voorzien zijn van een sticker die duidelijk maakt dat er kan gefilmd worden.

“Camera’s zijn een nuttig instrument maar geen tovermiddel”, besluit Philip Caestecker. “Het is zeker een nuttig middel om meer ogen op het terrein te hebben, maar ze zullen niet alle misdrijven uitsluiten noch alle problemen oplossen. Politiewerk omhelst zoveel meer.”

Door Rudy Gunst

www.politie-oostende.be